Trong truyện tranh, Batman thường được gọi là "thám tử vĩ đại nhất thế giới", nhưng trên màn ảnh, phần thám tử ấy hiếm khi được đặt lên hàng đầu. Người Dơi (The Batman, 2022) của đạo diễn Matt Reeves là phiên bản hiếm hoi coi trọng danh xưng đó: một bộ phim điều tra chậm rãi, u tối, nơi manh mối quan trọng hơn những cú đấm. Bài viết có nhắc tới một số diễn biến chính nhưng tránh tiết lộ chi tiết then chốt của phần kết.
Một vụ án mở màn, không phải một câu chuyện nguồn gốc
Phim không kể lại cảnh cha mẹ Bruce Wayne bị sát hại, điều mà khán giả đã xem quá nhiều lần. Thay vào đó, câu chuyện bắt đầu khi Batman (Robert Pattinson) đã hoạt động khoảng hai năm ở Gotham. Một vụ giết người nhắm vào thị trưởng đương nhiệm mở ra chuỗi án mạng, và tại hiện trường, hung thủ để lại thư gửi đích danh "Batman" kèm theo câu đố.
Ngay từ cảnh đầu, câu hỏi không phải "Batman ra đời thế nào?" mà là "Ai đứng sau vụ án, và vì sao?". Người xem được mời cùng điều tra thay vì chờ trận đánh tiếp theo.
Batman làm việc như một thám tử thật sự
Nhiều phân cảnh dành cho công việc vốn bị bỏ qua trong phim siêu anh hùng: quan sát hiện trường, giải mã ký tự, lần theo manh mối nhỏ. Batman thường xuyên phối hợp với trung úy James Gordon (Jeffrey Wright), và cặp đôi này vận hành giống hai cộng sự trong phim hình sự hơn là một siêu anh hùng với cảnh sát đứng ngoài. Bruce cũng ghi chép nhật ký, và giọng đọc của anh trở thành lời dẫn chuyện, một thủ pháp quen thuộc của dòng phim noir.
Không khí noir: mưa, bóng tối và thành phố mục ruỗng
Phim noir là dòng phim hình sự với ánh sáng tương phản, nhân vật chính cô độc, thành phố tha hóa và những nhân vật nữ bí ẩn. Người Dơi mượn gần như đủ các yếu tố ấy:
- Thời tiết và ánh sáng: Gotham gần như lúc nào cũng mưa hoặc chìm trong ánh đèn đường vàng đục, ánh đỏ của pháo sáng. Thành phố trông ẩm ướt, nặng nề.
- Nhân vật chính cô độc: Bruce sống khép kín, gầy gò, gần như không có đời sống xã hội ngoài vai trò Batman.
- Tham nhũng có hệ thống: cảnh sát, chính trị gia và giới tội phạm đan xen đến mức khó phân biệt đâu là luật pháp, đâu là băng đảng.
- Nhân vật nữ mập mờ: Selina Kyle vừa là đồng minh, vừa có mục tiêu riêng.
Nhiều khán giả và nhà phê bình đã liên tưởng phim tới những tác phẩm trinh thám về kẻ sát nhân hàng loạt, nơi kẻ ác chơi trò mèo vờn chuột với người điều tra. Thời lượng gần ba tiếng cho phép phim giữ nhịp chậm, đúng tinh thần của một vụ án được tháo gỡ từng lớp.
Riddler: kẻ ra đề và tấm gương méo mó
Riddler (Paul Dano) trong phim này khác xa hình ảnh một gã lắm lời mặc đồ xanh rực rỡ. Hắn xuất hiện sau lớp mặt nạ thô sơ, giao tiếp qua mạng và để lại câu đố, mật mã tại mỗi hiện trường. Mỗi câu đố là một cánh cửa dẫn sâu hơn vào bí mật của Gotham.
Điều khiến Riddler đáng sợ là động cơ. Các nạn nhân của hắn đều là những nhân vật quyền lực có liên quan tới một sự thật bị che giấu của thành phố. Hắn tự coi mình đang "vạch trần" sự giả dối, và một phần những gì hắn phơi bày lại là sự thật. Đây là điểm tinh tế của kịch bản: kẻ phản diện không hoàn toàn sai về chẩn đoán, chỉ sai khủng khiếp về cách chữa.
Khi Batman nhìn thấy chính mình
Riddler và Batman giống nhau nhiều hơn Bruce muốn thừa nhận. Cả hai đều đeo mặt nạ, đều hành động ngoài khuôn khổ pháp luật, đều bị thúc đẩy bởi cơn giận với giới quyền lực Gotham. Những câu đố của Riddler cũng dần kéo cuộc điều tra về phía gia đình Wayne, buộc Bruce phải đặt câu hỏi về di sản mà mình thừa hưởng.
"Báo thù" ở năm thứ hai
Ở đầu phim, Batman tự nhận mình là hiện thân của sự báo thù. Anh tin rằng nỗi sợ là công cụ: chỉ cần tội phạm sợ bóng tối, Gotham sẽ an toàn hơn. Nhưng năm thứ hai cũng là lúc niềm tin ấy bắt đầu lộ giới hạn.
Hành trình cảm xúc của phim là quá trình Bruce nhận ra rằng hình ảnh báo thù mà anh xây dựng có thể bị người khác hiểu sai và bắt chước theo cách nguy hiểm. Từ đó, anh phải tự hỏi một biểu tượng nên đem lại điều gì cho thành phố: nỗi sợ, hay hy vọng. Nhân vật thay đổi không phải vì có thêm sức mạnh, mà vì hiểu ra sai lầm trong chính lý tưởng của mình.
Catwoman, Penguin và một Gotham nhiều tầng
Selina Kyle (Zoë Kravitz) bước vào câu chuyện khi đi tìm một người bạn mất tích. Cô có lý do cá nhân để căm ghét giới quyền lực Gotham, và mối quan hệ giữa cô với Batman vừa có sự hấp dẫn, vừa có xung đột về quan điểm.
Bên cạnh đó là Oswald Cobblepot, tức Penguin (Colin Farrell), lúc này còn là một tay chân trong thế giới ngầm, và ông trùm Carmine Falcone (John Turturro). Họ không phải "phản diện chính" mà là mắt xích của một hệ thống: Gotham không có một kẻ ác duy nhất để đánh bại, mà là mạng lưới lợi ích cả thành phố cùng dính líu.
Khác gì các phim Batman trước?
So sánh khái quát giúp thấy rõ chỗ đứng của phiên bản 2022:
| Khía cạnh | Nhiều phim Batman trước | Người Dơi (2022) |
|---|---|---|
| Thể loại chủ đạo | Hành động, phiêu lưu, sử thi tội phạm | Trinh thám, noir |
| Giai đoạn của Batman | Thường là khởi đầu hoặc khi đã từng trải | Năm thứ hai, còn non nớt |
| Bruce Wayne | Tỷ phú lịch lãm hoặc người hùng mang gánh nặng | Người trẻ khép kín, gần như lẩn tránh xã hội |
| Kẻ phản diện | Thường mang màu sắc kỳ dị, đôi khi siêu thực | Gần với tội phạm ngoài đời, ẩn danh qua mạng |
| Nhịp phim | Nhanh, nhiều cao trào hành động | Chậm, dồn vào điều tra và không khí |
Phim vẫn có những màn hành động đáng nhớ như cuộc rượt đuổi bằng Batmobile, nhưng chúng phục vụ câu chuyện thay vì là đích đến. Batman ở đây cũng dễ tổn thương: anh mắc sai lầm và có lúc chậm hơn đối thủ một bước.
Gợi ý cách xem
Hãy xem phim như xem một vụ án: chú ý câu đố và manh mối, bạn sẽ thấy nhiều chi tiết được cài cắm từ sớm. Phim có nhiều cảnh bạo lực và không khí căng thẳng, phù hợp hơn với khán giả trưởng thành. Nếu thích tông màu u tối và nhân vật bị Gotham bào mòn, bạn có thể xem thêm Joker, một góc nhìn khác về thành phố này. Còn nếu yêu thích những câu chuyện về tham nhũng và bất công xã hội được kể bằng ngôn ngữ thể loại, Ký Sinh Trùng là gợi ý đáng cân nhắc.
Tóm lại
Người Dơi (2022) trở thành phim Batman "trinh thám" nhất vì nó đặt vụ án và quá trình điều tra vào trung tâm, thay vì nguồn gốc hay những trận chiến lớn. Không khí noir, Riddler như một tấm gương méo mó và Gotham như một hệ thống tham nhũng giúp phim có chiều sâu hiếm thấy ở dòng siêu anh hùng. Quan trọng hơn, đây là câu chuyện về một Batman trẻ học cách vượt qua lý tưởng báo thù. Với khán giả kiên nhẫn, đây là một vụ án đáng để cùng giải.
Xem trailer và nơi xem phim: Người Dơi
