Vùng Đất Linh Hồn và Tên Cậu Là Gì?: hai cánh cửa bước vào hoạt hình Nhật

Nếu ai đó hỏi nên bắt đầu với hoạt hình Nhật Bản từ đâu, hai cái tên thường được nhắc đến nhiều nhất là Vùng Đất Linh Hồn (Spirited Away, 2001) và Tên Cậu Là Gì? (Your Name, 2016). Hai bộ phim cách nhau mười lăm năm, đến từ hai đạo diễn có phong cách rất khác, nhưng cùng mở ra một thế giới khác hẳn hoạt hình phương Tây quen thuộc. Bài viết chỉ hé lộ phần thiết lập câu chuyện, không bàn chi tiết về kết thúc.

Hai bộ phim, hai bối cảnh ra đời

Vùng Đất Linh Hồn do Hayao Miyazaki viết kịch bản và đạo diễn, sản xuất bởi Studio Ghibli. Phim kể về Chihiro, một cô bé mười tuổi đang cùng cha mẹ chuyển đến nơi ở mới. Trên đường đi, gia đình lạc vào một thế giới của thần linh và linh hồn. Cha mẹ cô bị biến thành lợn sau khi ăn món ăn không thuộc về họ, và Chihiro phải làm việc trong nhà tắm của mụ phù thủy Yubaba để tìm cách cứu cha mẹ và trở về. Phim giành giải Oscar cho Phim hoạt hình hay nhất tại lễ trao giải năm 2003.

Tên Cậu Là Gì? là tác phẩm của Makoto Shinkai, do xưởng CoMix Wave Films thực hiện. Câu chuyện xoay quanh Taki, một nam sinh sống ở Tokyo, và Mitsuha, một nữ sinh ở thị trấn miền núi Itomori. Hai người không quen biết bỗng nhiên hoán đổi cơ thể cho nhau theo từng đợt, phải sống cuộc đời của người kia và dần hình thành một mối liên kết đặc biệt. Phía sau câu chuyện lãng mạn ấy là một bí ẩn lớn hơn liên quan đến một sao chổi.

Phong cách Miyazaki: thế giới sống động và đạo đức nhiều sắc thái

Điều dễ nhận ra nhất ở phim Miyazaki là cảm giác thế giới tồn tại độc lập với nhân vật. Nhà tắm trong Vùng Đất Linh Hồn có quy tắc riêng, có nhân viên với tính cách riêng, có những vị khách kỳ lạ đến rồi đi.

Một số đặc điểm tiêu biểu:

• Nhân vật không chia đen trắng: Yubaba vừa tham lam vừa thương con; Vô Diện (No-Face) vừa đáng sợ vừa cô đơn. Không ai hoàn toàn xấu.
• Thiên nhiên và môi trường: phim có những chi tiết gợi đến sự ô nhiễm sông ngòi và cái giá của lòng tham, nhưng được lồng ghép tự nhiên, không lên lớp.
• Nhịp phim cho phép tĩnh lặng: chuyến tàu băng qua mặt nước là một trong những cảnh nổi tiếng nhất, gần như không có hành động, chỉ có không khí và cảm xúc.
• Hoạt họa vẽ tay tỉ mỉ: chuyển động của thức ăn, nước, lửa đều mang chất cảm riêng.

Phong cách Shinkai: ánh sáng, khoảng cách và nhịp điệu âm nhạc

Makoto Shinkai nổi tiếng với những khung cảnh gần như chân thực: bầu trời rực rỡ, ánh nắng xuyên qua cửa sổ tàu điện, mưa phản chiếu trên mặt đường. Trong Tên Cậu Là Gì?, Tokyo hiện đại và Itomori yên bình được vẽ với độ chi tiết khiến nhiều người hâm mộ tìm đến những địa điểm có thật được cho là nguồn cảm hứng cho bối cảnh phim.

Đặc điểm nổi bật của Shinkai:

• Khoảng cách làm nên cảm xúc: nhân vật của ông thường bị chia cắt bởi không gian, thời gian hoặc hoàn cảnh, và câu chuyện là nỗ lực vượt qua khoảng cách đó.
• Âm nhạc gắn với nhịp dựng: nhóm nhạc RADWIMPS viết nhạc cho phim, và nhiều phân đoạn được dựng gần như một video ca nhạc, tạo cảm giác hứng khởi.
• Gần gũi với khán giả trẻ: điện thoại, đời sống học đường giúp người xem tuổi teen dễ đồng cảm.

So sánh nhanh

Điểm chung bất ngờ: cái tên và ký ức

Dù khác biệt về phong cách, hai bộ phim chia sẻ một mối quan tâm đặc biệt: tầm quan trọng của cái tên và trí nhớ.

Trong Vùng Đất Linh Hồn, Yubaba kiểm soát người làm công bằng cách lấy đi tên thật của họ. Chihiro được gọi là Sen, và nguy cơ lớn nhất không phải là bị ăn thịt hay biến thành lợn, mà là quên mất mình là ai. Nhân vật Haku cũng mang một bí mật liên quan đến cái tên mà cậu đã đánh mất.

Trong Tên Cậu Là Gì?, ngay tựa phim đã là một câu hỏi về cái tên. Mỗi lần hoán đổi kết thúc, ký ức về người kia lại mờ dần như một giấc mơ sau khi tỉnh dậy. Nhân vật phải chống lại sự lãng quên để giữ lấy một mối liên kết mà họ biết là có thật nhưng không thể chứng minh.

Cả hai phim gợi ý rằng danh tính là những ký ức và mối quan hệ làm nên con người ta.

Chủ đề trưởng thành theo hai cách

Chihiro trưởng thành qua công việc và trách nhiệm. Ở đầu phim, cô bé hay cằn nhằn, sợ hãi và dựa dẫm vào cha mẹ. Khi bị đặt vào hoàn cảnh phải tự lo cho mình, cô học cách làm việc chăm chỉ, giữ lời hứa và đối xử tử tế với những người xung quanh.

Taki và Mitsuha trưởng thành qua sự thấu hiểu. Việc sống trong cơ thể người khác buộc mỗi người phải nhìn thế giới bằng con mắt khác: chàng trai thành phố hiểu cuộc sống ở vùng quê, cô gái tỉnh lẻ được trải nghiệm Tokyo mà cô mơ ước. Từ sự thấu hiểu ấy, họ học cách quan tâm đến một người mà mình chưa từng gặp trực tiếp.

Gợi ý cho người mới bắt đầu

Nên xem phim nào trước?

• Nếu bạn thích phiêu lưu và thế giới tưởng tượng: bắt đầu với Vùng Đất Linh Hồn.
• Nếu bạn thích chuyện tình cảm và bí ẩn: chọn Tên Cậu Là Gì?.
• Nếu xem cùng gia đình có trẻ nhỏ: Vùng Đất Linh Hồn là lựa chọn phù hợp hơn.

Về độ phù hợp với trẻ em

Vùng Đất Linh Hồn thường được xem là phim gia đình, nhưng có một số hình ảnh có thể khiến trẻ nhỏ sợ, như cảnh cha mẹ Chihiro biến đổi hay những đoạn Vô Diện mất kiểm soát. Cha mẹ nên ngồi xem cùng con, đặc biệt với trẻ dưới tám, chín tuổi, và trò chuyện sau khi xem.

Tên Cậu Là Gì? phù hợp hơn với thiếu niên và người lớn. Phim có vài tình huống hài hước xoay quanh chuyện hoán đổi cơ thể giữa nam và nữ, cùng những chủ đề như mất mát và thảm họa mà trẻ nhỏ khó cảm nhận hết.

Sau hai phim này, xem gì tiếp?

Nếu yêu thích Miyazaki, hãy tìm hiểu thêm các tác phẩm khác của Studio Ghibli; nếu bị cuốn hút bởi Shinkai, các phim sau này của ông tiếp tục khai thác chủ đề thiên nhiên và khoảng cách. Với những ai muốn so sánh với hoạt hình phương Tây về chủ đề trưởng thành và cảm xúc, Những Mảnh Ghép Cảm Xúc 2 là một lựa chọn thú vị.

Tóm lại

Vùng Đất Linh Hồn và Tên Cậu Là Gì? là hai cánh cửa khác nhau dẫn vào cùng một ngôi nhà. Miyazaki mang đến một thế giới huyền ảo đầy quy tắc riêng và những nhân vật nhiều sắc thái, còn Shinkai chạm vào cảm xúc bằng ánh sáng, âm nhạc và những khoảng cách khó vượt qua. Cả hai cùng nói về cái tên, ký ức và hành trình trưởng thành. Dù chọn cánh cửa nào trước, bạn cũng sẽ hiểu vì sao hoạt hình Nhật có sức hút bền bỉ đến vậy.

Xem trailer và nơi xem phim: Vùng Đất Linh Hồn và Tên Cậu Là Gì?